Spis treści
- Czym jest karta zgonu i do czego służy
- Kto wystawia kartę zgonu?
- Co robić, gdy bliska osoba zmarła w domu?
- Kiedy dzwonić pod 112 lub 999?
- Co, jeśli lekarz nie może przyjechać?
- Czy lekarz może odmówić wystawienia karty zgonu?
- Karta zgonu a akt zgonu – czym się różnią
- Jak zgłosić zgon w urzędzie stanu cywilnego?
- Co dalej po zgłoszeniu zgonu?
- Planowane zmiany w przepisach
- Nie wiesz, co dalej? Zadzwoń o każdej porze
Śmierć bliskiej osoby potrafi sprawić, że człowiek traci grunt pod nogami. Zaraz po pierwszym szoku pojawia się lawina pytań: kogo wezwać, jakie dokumenty przygotować i dokąd z nimi pójść. Ten poradnik porządkuje najważniejsze sprawy związane z kartą zgonu, żebyś wiedział, od czego zacząć i na co uważać, gdy emocje biorą górę.
Czym jest karta zgonu i do czego służy
Podstawą wszystkich dalszych formalności jest karta zgonu. To dokument, w którym osoba uprawniona stwierdza zgon i jego przyczynę. Jest niezbędna do zgłoszenia zgonu w urzędzie stanu cywilnego oraz do dopełnienia formalności koniecznych do pochówku. Można więc powiedzieć, że to klucz, który otwiera kolejne drzwi.
Karta jest wystawiana w jednym egzemplarzu i składa się z trzech części. Jedna trafia do urzędu stanu cywilnego, druga do zarządcy cmentarza, a trzecia służy statystyce publicznej. Tą ostatnią nie musisz się zajmować, bo dane do statystyki przekazuje ten, kto stwierdził zgon. Aktualny wzór karty określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z 7 grudnia 2023 r., obowiązujące od 1 stycznia 2024 r.
Kto wystawia kartę zgonu?
Kartę zgonu wystawia osoba uprawniona do stwierdzenia zgonu – najczęściej lekarz, ale nie zawsze. W pierwszej kolejności obowiązek ma lekarz, który jako ostatni w okresie 30 dni przed zgonem udzielał choremu świadczeń lekarskich. W praktyce może to być lekarz POZ, jeśli to on jako ostatni w tym okresie leczył zmarłego. Dla rodziny jest to bezpłatne, a pozostałe sytuacje zebraliśmy w tabeli.
| Sytuacja | Kto stwierdza zgon i wystawia kartę zgonu |
|---|---|
| Zgon poza szpitalem, chory był leczony w ostatnich 30 dniach | Lekarz, który jako ostatni w tym okresie udzielał mu świadczeń lekarskich |
| Zgon w szpitalu | Lekarz leczący pacjenta albo lekarz dyżurny |
| Zgon w trakcie akcji medycznej zespołu ratownictwa medycznego | Kierownik zespołu ratownictwa medycznego |
| Nie ma lekarza zobowiązanego, mieszka on dalej niż 4 km od zwłok albo nie może dokonać oględzin w ciągu 12 godzin od wezwania | Osoba wskazana w przepisach, np. lekarz wezwany do nagłego zachorowania lub nieszczęśliwego wypadku, który stwierdził zgon, albo lekarz lub inna osoba powołana przez starostę |
| Uzasadnione podejrzenie przestępstwa | Osoba stwierdzająca zgon zawiadamia policję lub prokuratora i nie wystawia karty. Wystawia ją lekarz, który na zlecenie sądu lub prokuratora dokonał oględzin lub sekcji zwłok |
| Podejrzenie samobójstwa albo nieustalona tożsamość zmarłego | Osoba stwierdzająca zgon zawiadamia policję lub prokuratora i powstrzymuje się od wystawienia karty. Dalszy tryb zależy od decyzji tych organów |
Warto zapamiętać jedną zasadę: zgon stwierdza się na podstawie osobistego badania, dlatego karty zgonu nie da się załatwić przez telefon ani pobrać z internetu. Zwykle wystawia ją ta sama osoba, która zbadała zmarłego. Przepisy dopuszczają jednak wyjątki, na przykład lekarz może wystawić kartę na podstawie dokumentacji badania pośmiertnego przeprowadzonego przez innego lekarza lub inną uprawnioną osobę.
Co robić, gdy bliska osoba zmarła w domu?
Kto w takiej chwili ma głowę do przepisów? Właśnie dlatego warto mieć przed oczami prostą kolejność działań. Nie musisz załatwiać wszystkiego naraz, wystarczy, że będziesz przechodzić od jednego kroku do następnego. Poniższy plan dotyczy zgonu z przyczyn naturalnych, bez podejrzanych okoliczności:
- Upewnij się, że okoliczności nie budzą wątpliwości. Jeśli nie masz pewności, czy osoba żyje, albo okoliczności śmierci Cię niepokoją, skorzystaj z numeru alarmowego (więcej o tym niżej).
- Zadzwoń do przychodni, w której leczyła się osoba zmarła. To pierwsza i bezpłatna droga.
- Jeśli lekarz zobowiązany nie może przyjechać, skorzystaj ze ścieżki zastępczej. Kto wtedy stwierdzi zgon, zależy od okoliczności.
- Poczekaj na osobę uprawnioną do stwierdzenia zgonu. Dokona oględzin, stwierdzi zgon i wystawi kartę zgonu.
- Odbierz kartę i przejrzyj ją. Sprawdź, czy dane zmarłego są poprawne, bo na jej podstawie powstanie akt zgonu.
- Zgłoś zgon w urzędzie stanu cywilnego. Masz na to 3 dni od sporządzenia karty.
- Przekaż część karty zarządcy cmentarza. Resztę szczegółów ustalisz z zakładem pogrzebowym.
Warto też przygotować dostępną dokumentację medyczną, na przykład wypisy ze szpitala czy listę przyjmowanych leków. Lekarz stwierdzający zgon ma obowiązek się z nią zapoznać, więc ułatwisz mu pracę. Jeśli to możliwe, podzielcie się zadaniami w rodzinie, bo wtedy każdy kolejny krok jest lżejszy.

Kiedy dzwonić pod 112 lub 999?
Są sytuacje, w których nie ma sensu czekać na lekarza z przychodni. Jeśli nie masz pewności, czy osoba żyje, doszło do wypadku lub urazu albo sytuacja wskazuje na nagłe zagrożenie życia, dzwoń pod 112 lub 999 i postępuj zgodnie ze wskazówkami dyspozytora. Numer alarmowy nie służy natomiast do uzyskania karty zgonu po spodziewanej śmierci w spokojnych okolicznościach.
Osobną sprawą są okoliczności, które budzą podejrzenie przestępstwa lub samobójstwa, a także sytuacja, gdy nie wiadomo, kim jest zmarły. Wtedy trzeba zawiadomić policję (również przez numer 112) lub prokuratora, a do przyjazdu policji niczego na miejscu nie przestawiać. Osoba stwierdzająca zgon ma w takich przypadkach obowiązek powstrzymać się od wystawienia karty zgonu.
Co, jeśli lekarz nie może przyjechać?
Przepisy przewidują i taką sytuację. Gdy nie ma lekarza zobowiązanego, mieszka on dalej niż 4 km od miejsca, w którym znajdują się zwłoki, albo z powodu choroby lub innych uzasadnionych przyczyn nie może dokonać oględzin w ciągu 12 godzin od wezwania, rozporządzenie wskazuje osoby zastępcze. Jest wśród nich lekarz wezwany do nagłego zachorowania lub nieszczęśliwego wypadku, który stwierdził zgon.
Ustawa przewiduje też oględziny przez lekarza, a w razie jego braku przez inną osobę powołaną do tego przez właściwego starostę. Taką osobę potocznie nazywa się czasem koronerem, choć przepisy nie używają tego słowa. Koszty tych oględzin nie mogą obciążać rodziny zmarłego. Warto zapytać w starostwie (w miastach na prawach powiatu – w urzędzie miasta), czy powołano taką osobę.
To, która ścieżka zadziała w Twojej sytuacji, zależy od okoliczności. Niezależnie od niej lekarz stwierdzający zgon ustala tożsamość zmarłego, osobiście dokonuje oględzin, rozmawia z osobami z otoczenia i zapoznaje się z dostępną dokumentacją. W tym czasie możesz przygotować dokumenty potrzebne później w urzędzie.
Czy lekarz może odmówić wystawienia karty zgonu?
Co do zasady nie. Przepisy mówią wprost, że niemożność ścisłego ustalenia przyczyny zgonu nie może być powodem odmowy wystawienia karty ani jej opóźniania. Dotyczy to także sytuacji, w której do ustalenia przyczyny potrzebne byłyby badania laboratoryjne. Wyjątkiem są sytuacje opisane wyżej, gdy trzeba zawiadomić policję lub prokuratora. Lekarz może też w uzasadnionych przypadkach uzależnić wystawienie karty od przeprowadzenia sekcji zwłok.
Karta zgonu a akt zgonu – czym się różnią
To jedno z najczęstszych nieporozumień: rodzina mówi, że ma już akt zgonu, choć w rękach trzyma dopiero kartę zgonu. Tymczasem to dwa różne dokumenty, a jeden powstaje na podstawie drugiego. Różnice najłatwiej zobaczyć w zestawieniu:
| Karta zgonu | Akt zgonu | |
|---|---|---|
| Czym jest | Dokument stwierdzający zgon i jego przyczynę | Urzędowy zapis zgonu w rejestrze stanu cywilnego |
| Kto go sporządza | Osoba uprawniona do stwierdzenia zgonu, najczęściej lekarz | Kierownik urzędu stanu cywilnego |
| Na jakiej podstawie | Stwierdzenie zgonu | Karta zgonu i zgłoszenie zgonu |
| Do czego służy | Zgłoszenie zgonu w USC i formalności związane z pochówkiem | Sprawy w banku, u ubezpieczyciela, w ZUS i sprawy spadkowe |
W praktyce rodzina posługuje się później nie samym aktem, który zostaje w rejestrze, ale jego odpisem. Jeśli karta zgonu jest kluczem, to odpis aktu zgonu przypomina paszport, który okazujesz w banku czy u ubezpieczyciela. Pierwszy odpis skrócony dostajesz bezpłatnie przy rejestracji zgonu.
Kolejne odpisy są co do zasady płatne: 22 zł za odpis skrócony i 33 zł za zupełny. W niektórych sprawach urząd wyda je bez opłaty, na przykład gdy odpis jest potrzebny do złożenia w ZUS. Dlatego najlepiej zamawiać kolejne odpisy wtedy, gdy rzeczywiście będą potrzebne, a nie na zapas.

Jak zgłosić zgon w urzędzie stanu cywilnego?
Zgon zgłasza się w urzędzie stanu cywilnego właściwym dla miejsca zgonu, a nie dla miejsca zameldowania zmarłego. Jeśli więc osoba zameldowana w Warszawie zmarła w domu w Krakowie, sprawę załatwisz w krakowskim urzędzie. Na wizytę zabierz trzy rzeczy:
- kartę zgonu,
- dokument tożsamości osoby zmarłej, zwykle dowód osobisty,
- własny dokument tożsamości, który urzędnik weźmie do wglądu.
Termin to 3 dni od dnia sporządzenia karty zgonu. Jeśli zgon nastąpił w wyniku choroby zakaźnej, jest on krótszy: 24 godziny od chwili zgonu. Czy w żałobie łatwo pilnować kalendarza? Zwykle nie, dlatego najlepiej potraktować wizytę w urzędzie jako jedną z pierwszych czynności po odbiorze karty.
Czy za wizytę w urzędzie trzeba płacić? Nie. Zgłoszenie zgonu i sporządzenie aktu są bezpłatne, a kierownik urzędu sporządza akt co do zasady w dniu zgłoszenia. Bez opłaty otrzymasz też pierwszy odpis skrócony aktu zgonu, o którym pisaliśmy wyżej.
Co dalej po zgłoszeniu zgonu?
Po rejestracji zgonu przechodzisz do organizacji pochówku. Część karty przeznaczoną dla administracji cmentarza przekazuje się zarządcy cmentarza, a szczegóły ceremonii ustalasz z zakładem pogrzebowym. Potem zostają pozostałe formalności: zawiadomienie banku, ubezpieczyciela i ZUS oraz ewentualne sprawy spadkowe.
Urzędowe procedury mogą wydawać się chłodne, ale mają głębszy sens. Do najbardziej znanych słów Dame Cicely Saunders, pionierki nowoczesnej opieki hospicyjnej, należą te: „Jesteś ważny, bo jesteś sobą, i jesteś ważny do końca swojego życia”. Dobrze załatwione dokumenty pozwalają zadbać o to, by także ostatnie pożegnanie przebiegło godnie i bez zbędnego chaosu.
Planowane zmiany w przepisach
Od dłuższego czasu mówi się o zmianie zasad stwierdzania zgonów. Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt ustawy oznaczony w wykazie prac legislacyjnych numerem UD234. Przewiduje on m.in. instytucję koronera i elektroniczną kartę zgonu, a według zapowiedzi zmiany miałyby wejść w życie w 2027 r.
Według stanu prawnego na październik 2026 r. to jednak wciąż projekt. Nadal obowiązuje ustawa z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz rozporządzenie z 3 sierpnia 1961 r. w sprawie stwierdzenia zgonu i jego przyczyny. Warto więc sprawdzać aktualne informacje, zanim zaczniesz działać.
Nie wiesz, co dalej? Zadzwoń o każdej porze
Jeśli jesteś w Warszawie lub na Mazowszu i nie możesz skorzystać z bezpłatnej drogi, zadzwoń na całodobową infolinię 539 40 40 40. Dyspozytor wysłucha Cię i podpowie, która ścieżka jest właściwa w Twojej sytuacji. Jeśli okaże się, że sprawa nie jest dla nas, powiemy to wprost i wskażemy, gdzie się zgłosić. Informacje w tym artykule mają charakter ogólny i nie zastępują porady prawnej.